HANİ KURŞUN SIKSAN GEÇMEZ GECEDEN

Yiğit harmanları, yığınıklar
Kurulmuş çetin dağlarında vatanların.
Dize getirilmiş haydutlar
Hayınlar amana gelmiş
Yetim hakkı sorulmuş
Hesap görülmüş
Demdir bu...

Demdir
Derya dibinde yangınlar
Kan kesmiş ovalar üstünde Mayıs...
Uçmuş bir kuştüyü hafifliğinde
Çelik kadavrası koruganların
Ölünmüş canım, ölünmüş
Murad alınmış...

Gelgelelim
Beter bize kısmetmiş
Ölüm, böyle altı okka koymaz adama
Susmak ve beklemek müthiş.
Genciz namlu gibi
Ve çatal yürek.
Barışa, bayrama hasret
Uykulara, derin, kaygısız, rahat
Otuziki dişimizle gülmeye
Doyasıya sevişmeye, yemeğe...
Kaç yol ağlamaklı olmuşum geceleri
Asıl bizim aramızda güzeldir hasret
ve asıl biz biliriz kederi.

İçim, bir suskunsa tekin mi ola?
O Malta bıçağı, kınsız, uyanık
Ve genç bir mısradır
Filinta endam...
Neden, neden alnındaki yıkkınlık
Bakışlarındaki öldüren buğu?
Kaç yol ağlamaklı oluyorum geceleri...
Nasıl da almış aklımı
Sürmüş, filiz vermiş içimdeki sevdan
Dost, düşman söz eder kendi kavlince
Kınamak, yiğit başına.
Bu ne ayıp, ne de yasak
Öylece bir gerçek, kendi halinde
Belki, yaşamama sebep...

Evet, ağlamaklı oluyorum, demdir bu.
Hani kurşun sıksan geçmez geceden
Anlatamam, nasıl ıssız, karanlık...
Ve zehir-zıkkım cigaram.
Gene bir cehennem var yastığımda
Gel artık...
                                Ahmet Arif

İki büyük ustadın anısına....

ALTIN HIZMA  

Altın hızma mülayim  
Seni Hak’tan dileyim  
Yaz günü temmuzda  
Sen terle ben sileyim  
          Gün gördüm, günler gördüm  
          Seni gördüm şad’oldum  
   
Altın hızma incidir  
Gömleği nar incidir  
Benim lal olmuş dilim  
Ne dedim yar incinir  
         Gün gördüm, günler gördüm  
         Seni gördüm şad’oldum  

Altın hızma tumağa  
Yanaşıp al yanağa  
Güzel gel görüşelim  
Men gidirem ırağa  
          Gün gördüm, günler gördüm  
          Seni gördüm şad’oldum  
   
                             Halk Türküsü / RUHİ SU  

Söyleşinin devamı...

"İkimiz de lambalara çok meraklıydık. Nerede hoşuma giden bir lamba görsek, hemen alırdık ve o
gün dünyanın en mutlu insanları biz olurduk, evimize lamba aldık diye... Şimdi düşünüyorum bunları.Daha sonra, ver elini İstanbul.TKP üyeliği nedeniyle aldığı hapis cezasıyla, Sıdıka Su, Dil-Tarih’ten atılmıştı. Ama yıllar sonra af çıktı ve "hakkım onlarda kalmasın" diyerek diplomasını aldı. Ancak hiçbir zaman öğretmenlik hakkını geri alamadı."Ruhi de, operaya kabul edilmedi.
Hiçbir zaman düzenli işimiz olmadı. Ruhi özel işler yaptı; kulüplerde çaldı,film müzikleri yaptı... O sıralarda oğlumuz doğmuştu.Ben böbreklerimden
rahatsızdım ve ancak evde çalışabiliyor, Ilgın’a bakabiliyordum." Baskılardan ve yasaklardan, koro da nasibini alıyordu tabii...Koro, Genco Erkal’ın,
Ruhi Su ile beraber çalışmak istemesinden sonra oluşturulmuş.Genco Erkal ve beraber çalıştığı tiyatro grubuyla (Dostlar Tiyatrosu),Ruhi Su ve Sümeyra Çakır, Pir Sultan Abdal’ı sahneye koydular. Genco Erkal oynuyor, Ruhi Su ile
Sümeyra da Pir Sultan türkülerini, 10-15 tiyatrocudan oluşan koroyla beraber
söylüyordu.Daha sonra aynı ekiple, Köroğlu’nu sahneye koydular. Bir koroya ihtiyaç olduğu kararını aldıktan sonra da, açtıkları bir sınavla 50-60 kişiden oluşan "Dostlar Korosu"nu oluşturdular."Artık öyle bir hale gelmişti ki, Ruhi
ne zaman plak çıkartsa, Dostlar Korosu’yla bir açılış yapıyordu.’Ruhi Su Dostlar Korosu’ adını ise, Ruhi’nin ölümünden sonra ben koydum." Sıdıka
Su’nun söylediğine göre, Ruhi Su’ya ve koroya gelen baskı ve yasaklamalar,gelen iktidarlara göre değişiyordu."Mesela Demirel hükümeti, hep kısıtlama getirmiştir.En rahat(!) dönemse Ecevit zamanı olmuştur.İşte o dönem Ruhi, iki defa televizyona ancak çıkabilmiştir." 27 Mayıs’tan sonra,Türkiye İşçi Partisi’nin kurulması ve sivil toplum örgütlerinin özel çalışmalarıyla,Ruhi
Su’nun ancak konserler verebildiğini ekliyor sözlerine:"Başka türlü olanak yoktu zaten. Ruhi, bunun için hep dost evlerinde falan söylerdi.Dört gözle beklerdi, hani birisi evini açsa da, Ruhi türkü söylese..."O baskılar olmasaydı,"her şey daha farklı olurdu" diyor Sıdıka Su,sesinde kederle... 12 Eylül’den sonra, Ruhi Su, artık tamamen yasaklıydı. Baskılardan yılansa,yalnız yaşlı bedeniydi...
"Hastalığı da başladı o sıralarda. Ruhi, ağrılarının, yaşlılığından kaynaklandığını söylüyordu.Oysa Ruhi hiç yaşlanmayan bir insandı.Bir kere,sesi hiç bitmedi.Yalnız o,başlangıçta,çok da önem vermedi bu ağrılara."Ruhi Su’nun başlangıçta önem vermediği o ağrıların çözümü,yalnız yurtdışındaydı ve bu kez önem vermeyen bürokrasiydi;
"PASAPORT ALAMAZ..."Ruhi Su, hapisten çıktıktan sonra, bir daha operaya kabul edilmemişti. 1952 yılından sonra, tam 12 yıl emek verdiği opera binasına bir daha hiç girememişti."Asıl sanatçı kişiliğimi türkülerde kanıtladım, derdi ama,operada çalışmaktan büyük bir zevk alırdı.Ankara’da olduğumuz süre boyunca,hep opera binasının önünden geçmek,o binayı görmek isterdi.12 yıl çalıştıktan sonra orayı ’kendi evi’ gibi görüyordu. Israrla o binanın önünden geçmişti ve ısrarla ilgisizlik görmüştü."

Söyleşinin devamı..

"Okulda bir koro kurmuş Ruhi Su, Sıdıka Su
da o koroda. "Birkaç ortak arkadaşımız vardı Ruhi’yle.Ankara’yı bilir misinizbilmem, işte o arkadaşlardan biriyle Ulus’a doğru yürüyoruz; ortada arkadaşımız, bir tarafında ben, bir tarafında Ruhi... Ben sürekli konuşuyorum,ordan burdan bahsediyorum, Ruhi hiç konuşmuyor. ’Allah Allah’ diyorum ben de kendi kendime. Neyse, biz arkadaşla sohbet ede ede vardık Ulus’a. Ben
yurtta kalıyordum. Tam ayrılacağız birbirimizden, Ruhi: ’Konuşamadım,kusura bakma. Hava çok soğuk ve benim akşama oyunum var’ dedi.
Konserlerinden önce kesinlikle konuşmaz, sesine hep dikkat eder,soğuk havalarda özellikle özen gösterirdi..." Evlendiler. Ancak birbirlerinden
sakladıkları birer sırla. İkisi de TKP’liydi... Ta ki bir tesadüf, TKP içerisinde,aynı görev yerinde buluşturana kadar. Ancak, buradaki görev birlikteliği uzun sürmedi. TKP’ye ağır darbeler indiriliyordu,bir dolu insan tutuklanıyordu ve
onlar artık,"sıralarını" bekliyorlardı..."Sıra bize de geldi.Beni Ruhi’den bir gün önce gözaltına aldılar. Ruhi, ilk gün kapıyı açmamış.Birbirimizden haberimiz de yok. İkimizi de İstanbul’a götürdüler. 5’er yıl hüküm giydik. Cezaevinde de
evlendik. Sonra, Ruhi’yi, erkek arkadaşlarıyla beraber Adana Cezaevi’ne,beni de, Sevim Belli ile beraber Sultanahmet Cezaevi’ne yolladılar."Sıdıka Su, eşine,5 sene boyunca türkülerin de yasak edildiğini söylüyor. Beş sene boyunca  Ruhi Su’ya sazı verilmemiş, türkülerine ancak, hapishane arkadaşlarının paspas tahtasından yaptıkları sazla kavuşabilmiş.5 yıl boyunca, haftada yalnızca
10 dakika görüşebilmişler. Sonrasında, Sıdıka Hanım Ankara’ya, "O zamanlar,kadınları nerede tevkif ettilerse, oraya sürgüne gönderirlerdi.", Ruhi Su ise,Konya’nın Çumra Kasabası’na yollandı: 20 ay sürgün... Kanunen, sürgün edilmişlerin, eşlerinin yanına nakledilmeleri gerekiyordu ve Ruhi Su, 3-4 ay sonra Ankara’daydı. 20 ay boyunca zorluklar, işsizlikler, atmak için kilometrelerce yürünen sabah-akşam imzaları...Sıdıka Su’nun evinde,o günlerden bir anı var: Renk renk, boy boy gaz lambaları... "

Ruhi Su ve eşi Sıdıka Su ile yapılan söyleşinin devamı;

"Ruhi, o zamanlar, radyoda türkü söylerdi. Tanışmıyoruz tabii. 15 günde bir, pazar sabahları saat 10’da, ailece toplanırdık radyonun başına. Annem, Ruhi’nin sesini duyduğu zaman, yemek yapıyorsa, önlüğünü çıkarıp, ellerini yıkayıp
Ruhi’yi dinlemeye gelirdi. Müthiş bir saygı duyardı ona." İlerici bir ağabeyi, dünyaya aydın bakan bir de annesi varmış Sıdıka Su’nun. Bir dolu şeyinin
annesi sayesinde oluştuğunu ekliyor sözlerine; "Mutlaka okumamı isterdi, mutlaka çalışmamı." Evet, Sıdıka Su, annesinin de istediği gibi, okuyor. Felsefe bölümüne giriyor ama nasıl güzel bir tesadüfle; "O zamanlar sınavlara
gireceğim. Hukuk istiyorum. Ağabeyim de hapse girmiş, çıkmış o zamanlar.Çok ilerici, aydın bir insandı ağabeyim. Tabii dolayısıyla çevresi de. Nâzım Hikmet, o zamanlar Bursa Cezaevi’nde yatıyor. Ben de ziyaretine gidiyorum.
Birgün ne okumak istediğimi sordu; ’Hukuk’ dedim. O zaman benim çok da bir şeyden haberim yok.’Felsefe oku’ dedi bana, sebeplerini de anlattı. Ve ben gerçekten de felsefe okudum." Çok da uzun sürmemiş Sıdıka Su’nun her şeyden bi’haber olması. Ankara Dil Tarih’te okurken, yine ağabeyinin vasıtasıyla Ruhi Su’yla tanışmışlar."

Ruhi Su ve eşi Sıdıka Su ile yapılan şöyleşinin devamı;

"Sıdıka Su’nun Beyoğlu’ndaki evinde Ruhi Su’yu bir an olsun unutmak mümkün değil. Evin neredeyse tüm duvarlarında, dost ellerin çizdiği Ruhi Su portreleri;çekilmiş konser fotoğrafları... Beraber yıprattıkları tüm eşyalar hâlâ duruyor.
Bir zamanlar o koltukta sohbet ettiklerini, seramik çaydanlıklarından çay içtiklerini düşünmek ve yine o bardaklardan çay içmek, inanılmaz
heyecanlandırıyor insanı. O bilindik fotoğrafından anımsadığımız, üzeri yün kaplı sallanan sandalyesi, denize bakıyor şimdi. "Yıllarca sıkıntı çektik" diyor
Sıdıka Su. "25 yıl Şişli’de küçük bir çatı katında yaşadık. Daha sonra terası odaya katıp salonu büyüttük. Dört yıldır ise bu evde oturuyorum. Eşyalar aynı eşyalar, ama ev, aynı ev değil. Ruhi’nin bu evi görmesini, burada da yaşamasını
çok isterdim..." Ruhi Su’nun müziğe ilgisi küçükken başlamış. "Ruhi savaşın yetim bıraktığı çocuklardan. Doğumu, I. Dünya Savaşı sıralarına denk geliyor. Çocuğu olmayan bir ailenin yanında Adana’da kalmış Ruhi. O zaman savaş
yüzünden köyde erkek falan kalmamış tabii. Köyün bilhassa kadınları, Ruhi’ye hep türkü söyletirlermiş. Hatta köyde ezan okuyacak hoca bulamadıklarında
Ruhi’ye ezan da okuturlarmış." Ruhi Su, Adanalı yoksul ailenin yanında kalırken, bir komşusu yardımıyla, öksüz yurdu Darül Eytam’a yerleştiriliyor.
Ve ilk kez o yurtta öğreniyor ki, dünyada "oyun" diye bir şey var. Öksüzler yurdundan sonra, Askeriye’nin "Tüm mezun olmuş öksüz çocuklar, Askeri Liselere kaydedilecektir." emriyle İstanbul’a Halıcıoğlu Askeri Lisesi’ne geliyor. Oysa tek isteği Müzik Öğretmen Okuluna girebilmek. Bir yolunu bulup Askeriye’de kendisini çürüğe çıkartarak, Ankara Müzik Öğretmen Okulu’na kaydoluyor. Oradan mezun olduktan sonra da Ankara Konservatuvarı’nda opera eğitimi alıyor. Ama türkülerden hiçbir zaman vazgeçmiyor. Sıdıka Su da,o zamanlar, radyoda türkü söyleyen Ruhi Su’nun sesiyle tanışıyor.

Ruhi Su ve eşi Sıdıka Su ile yapılan bir söyleşi...

"Ruhi Su, yüzyıllardan günümüze miras kalan halk türkülerimizin usta bir yorumcusuydu. Halkın içinde derlediği türkülerimizi, duygularıyla halk gibi,
tekniğiyle bir batılı gibi söyledi yıllarca. Yasaklandı yılmadı. Hapisler, sürgünler... Su, yine türküleriyle feryat etti. "Hükümetlerin başa geldikten
sonra en büyük icraatları, koroyu kapatmak, Ruhi’yi susturmaktı" diyor Sıdıka
Su. Ama o yine de "en güzel aşklarını" türkülerde yaşadı. Ruhi Su’nun ölümünden sonra, Ruhi Su’yu yaşatmak adına tüm mücadeleleri eşi Sıdıka Su
üstlenmiş. 45’liklerin, uzunçalarların devri kapanmıştı, onları kasede çevirmiş,"CD’ler daha uzun ömürlü" demişler, bu kez CD’ler için uğraşmış.
"Kurumsallaşmak gerek" demişler, vakıflaşmanın yollarını aramış. Dost yardımlarla, dost uğraşlarla kurulan bir vakıfları var şimdi: "Ruhi Su Kültür ve
Sanat Vakfı." "Ruhi Su zamanında böyle bir şey olmadı. Zaten Ruhi Su da çok fazla yaklaşmazdı vakıf fikrine. Vakıfların Türkiye’de nasıl çalıştığını biliyordu.Kendisi için de böyle bir olanak söz konusu olduğu zaman, arkadaşlarına,
böylesine bir şeye hiç kalkışmamalarını söylemişti. Bir vakfı geliştirmenin, parasal sorunları çözmenin çok zor olduğunu düşünüyordu. Ama vakfın
kurulması yönünde çok istek vardı. Bizim tek amacımız Ruhi Su’yu yaşatmak."

DUA (GÜLBENK)  

Allah Allah Allah Allah Allah Allah  
Üçlerin beşlerin  
Gerçek erlerin ve şehitlerin  
Yüzü suyu hürmetine  
Akşamlar hayrola  
Şerler defola  
Yiğitler saf ola  
Yardımcımız halk ola  
Varlığımıza  
Birliğimize  
Birolmamıza  
Merhaba!  
Merhaba!
             
             Semahlar Albümü-Ruhi Su

ŞEYH BEDREDDİN DESTANI’NDAN  

Yağmur çiseliyor,  
Serez’in esnaf çarşısında  
yağmur çiseliyor.  
korkak  
yavaş sesle  
bir ihanet konuşması gibi.  
Yağmur çiseliyor,  
beyaz ve çıplak mürted ayaklarının  
ıslak ve karanlık toprağın üstünde koşması gibi.  
Yağmur çiseliyor,  
Serez’in esnaf çarşısında,  
bir bakırcı dükkanının karşısında  
Bedreddin’im bir ağaca asılı.  
Yağmur çiseliyor,  
Gecenin geç ve yıldızsız bir saatidir.  
Ve yağmurda ıslanan  
yapraksız bir dalda sallanan şeyhimin  
çırılçıplak etidir.  
Yağmur çiseliyor,  
Serez çarşısı dilsiz,  
Serez çarşısı kör.  
Havada konuşmamanın, görmemenin kahrolası hüznü  
Ve Serez çarşısı kapatmış elleriyle yüzünü.  
Yağmur çiseliyor.  
                     
                     Söz: Nazım Hikmet Müzik: Ruhi Su
                        (Şiirler-Türküler Albümünden)

NEFES (ZAHİT BİZİ TAN’EYLEME)

Zahit bizi tan’eyleme
Hak ismin okur dilimiz
Sakın efsane söyleme
Hazrete varır yolumuz

Sayılmayız parmağ ile
Tükenmeyiz kırmağ ile
Taşramızdan sormağ ile
Kimse bilmez ahvalimiz

Erenlerin birdir yolu
Cümlesine dedik beli
Gören bizi sanır deli
Usludan yeğdir delimiz

Muhyi sana olan himmet
Aşık isen cana minnet
Cümle alemlere rahmet
Saçar şu yoksul elimiz

                     
                  Muhyi / RUHİ SU