|
Üyelik Derecesi:
|
...evreni ve şeyleri zihnin dışında varlıklar olarak tasavvur ettiğimizde, yanılmaların kurbanı oluyoruz demektir bu.
Berkeley Hylas ile Phyloonoüs Arasında Diyalog’unda bu tezi şöyle kanıtlıyor bize:
Aynı bir şeyin, aynı anda, hem kendisi hem de kendinden başkası olduğunu düşünmek saçmalık değil de nedir? Bir şeyin, aynı anda hem soğuk hem sıcak olması örneğin? Ellerimizden birinin sıcak ötekininse soğuk olduğunu ve aynı anda her ikisini de bir vazodaki normal sıcaklıkta bir suya soktuğumuzu düşünelim: vazodaki su, bir elimize sıcak, ötekineyse soğuk gelmeyecek mi?
Bir şeyin, aynı anda, hem kendisi hem de kendinden başkası olduğunu düşünmek saçmalık olduğuna göre, bundan şu sonucu çıkarmak zorundayız: demek ki, bu şey ancak zihnimizde vardır.
Berkeley bu tartışma ve akıl yürütme yöntemiyle ne yapmış oluyor sonunda? Nesneleri bütün özelliklerinden yalıtmış oluyor böylece.
...
Görülüyor ki, nesneler bütün özelliklerinden yalıtılmakta ve sonunda, bu özelliklerin ancak düşüncede var olduğu söylenecek kadar ileri gidilmektedir. Şu anlama gelir bu: "madde fikirden başka bir şey değildir."
Berkeley’den çok önceleri Yunan filozofları, tad ve ses gibi birtakım özelliklerin şeylerin kendilerinde değil, fakat bizde var olduklarını belirtiyorlardı.
Berkeley’in teorisinde yeni olan taraf, kendisinin, bunu şeylerin tüm özelliklerini kapsayacak kadar genişletmesidir.
Gerçekten de, Yunan filozofları, şeylerin özellikleri arasında şöyle bir ayırım yapmışlardır:
Şeylerdeki bu özelliklerin bir bölümü aslidir, yani şeylerin kendisinde bulunan özelliklerdir (ağırlık, direnç, büyüklük vs), başka bir bölümü ise, ikinci sıradan (tali) özelliklerdir, yani şeylerin kendisinde değil, fakat bizde olan özelliklerdir (koku, tat, ısı vs).
İşte, Yunan filozoflarının ikinci sıradan özelliklere uyguladığı bu tezi, Berkeley, özelliklerin şeylerin kendisinde değil de, bizde var olduğunu göstermek amacıyla, asli özelliklere de uygulamaktadır.
Güneşe baktığımızda, güneş bize daire biçiminde, yassı ve kırmızı renkli olarak görünür. Oysa bilim, yanılgıya düştüğümüzü, güneşin görüldüğü gibi daire biçiminde, yassı ve kırmızı renkli olmadığını göstermektedir bize. Öyleyse, güneşe atfettiğimiz bazı özellikleri, bilime dayanarak bir yana bırakmak zorundayız. Fakati güneşte var olduğunu sandığımız bu özellikleri bir yana bırakırken, bundan güneşin var olmadığı sonucunu çıkaramayız elbette. Ne var ki, Berkeley, böyle bir sonuca varmada bir sakınca görmemiştir.
Eski Yunan filozofları tarafından yapılmış olan bu ayrımın bilimsel bir değer taşımadığını ortaya koyarken yerden göğre haklıydı Berkeley. Ne var ki, bu ayrımdan, şeylerin bütün özelliklerini inkara varan sonuçlar çıkarmakla bizzat kendisi yanılgıya kapılmakta, bir çeşit sofizme düşmektedir. Bir yandan, şeylerin özelliklerinin bizim zannettiğimiz gibi olmadığını ve bu konuda yanıldığımızı ortaya koyarken, öte yandan, madde gerçeğini tahrif ederek, bundan maddeninn var olmadığı sonucunu çıkarmaktadır.
"Bütün şeyler ruhumuzda var olan şeylerdir sadece" deniyor; tez bu olduğuna göre, bundan, dış dünyanın var olmadığı sonucuna varılır zorunlu olarak.
Bu düşünce tarzını uç noktasına kadar götürdüğümüzde, şöyle dememiz gerekir sonuç olarak: "başka insanlar da benim fikirlerim olduğuna göre, başka insanlar, benim için, maddi nesneler olarak var değildir, öyleyse var olan benim sadece." Felsefe dilinde buna solipsizm denir.
Görüldüğü gibi Berkeley böyle bir teoriyi doğrulamak için içgüdüyü inkar ediyor.
Kaldi ki, idealizmin(felsefi idealizm, felsefenin temel sorununa şu yanıtı veren doktrindir: temel unsur, önde ve önce gelen unsur düşüncedir.) nihai şekli olan solipsizm denen bu batıl sonuca varmaya mahkumdurlar en sonunda.
Berkeley’in teorisini, kısa ve basit bir biçimde de olsa özetleyip ortaya koymamız gerekir; çünkü felsefi idealizm en açık ve gelişmiş biçimiyle Berkeley tarafından ortaya konmuştur.
...
|
