Joan Baez

Anımsama yeter mi /
Bilirsin sen /
Kalan kaldı aramızda /
Bir defa geçilen yollar gibi /
Unuttuğum günler /
Nerde şimdi /
Nerdesin sen



1960'larda başlayan müziksel bir başkaldırının en saygın seslerinden biriydi Joan Baez. Amerikan halkının bağrından kopan halk müziğinin en görkemli başlangıcı olan Weavers topluluğundan az sonra duymuştuk onu. Evrensel adaletin, paylaşımcılığın ve barışın türküsünü çağıran bu ünlü grubun ve onu izleyen diğer grupların esin kaynağı, Woody Gutrie adlı devrimci ozandı. Woody Gutrie, Amerika'da sınıf savaşımının iyice kutuplaştığı dönemlerde, gitarın alt bölümündeki "Bu makina Faşisti Yok Eder" sözcükleriyle ünlendi. Amerikan folk müziğinin ödün vermez başka bir sesi olan Peter Seeger'i, Kingston Üçlüsü'nü coşkuyla kucakladığımız yıllar, ilk kez "1959 Newport Folk Şenliği"nde tanıdık Joan Baez'i. Sahneye çıktığı gün 17 yaşına basmıştı. Daha sonra, siyasal ve toplumsal savaşımın en öfkeli iletilerine imza atanların arasına katılan Ramblers, Peter, Paul, Mary Üçlüsü'nü Bob Dylan izleyecekti. 1960'ların soylu birlikteliğinde yer alan düzinelerce başka yetenekleri de tanıdık.

Amerikan ordusunun Vietnam'da sergilediği vahşet gösterisi, folk müziğinin ünlü bir sloganı, odak ileti seçmesine neden oldu. "Barış, Hemen Şimdi" sözcüklerinden oluşan bu ileti, giderek 'pop' ve 'rock' türlerinin de haykırdığı ortak sese dönüştü. O direniş dönemindeki en saygın adlardan biri de Joan Baez'di. Şimdi 62 yaşında olan Baez, emperyalizmin sahnelediği yepyeni bir gerilim çağına adım attığımız bu sıralar, yine 'Barış' diye haykırmaya devam ediyor.

2003 Ağustos'unda yeni derlediği bir albümün tanıtımı için Londra'da konser veren Baez, 40 yıl önce Alabama'daki özgürlük yürüyüşünde, Martin Luther King'le yaptığı söyleşiyi anımsattı dinleyicilerine. "Kuşatılmışlığı, koşullanmayı ve suskunluğu aşmalıyız" öğüdünü veriyordu. "Dark Cords On A Big Guitar" adlı yeni albümünde, küreselleşmecilerin yarattığı güncel umursamazlığı ve bencillik tutkusunu konu seçen şarkıcı, "her şeye karşın iyimser olduğunu" da vurguluyor.

Bob Dylan'ın klasik parçası olan ünlü barış şarkısı "Blowin'in The Wind" gibi şarkıların artık neden yazılmadığı sorusuna şöyle yanıt veriyor: "Tüm Amerika ve bağımlıları, Bush /Cheney ikilisinin oluşturduğu bir iletişim ve yanılgı boşluğuna itildi. Tecimselleşen tüm iletişimle, Amerika'yı bir uyur-gezerler diyarı yapan Cumhuriyetçi iktidar, uluslararası hukuku hiçe sayan yepyeni bir korku çağına sürükledi dünyayı".

Joan Baez, son konserlerinde genç dinleyicilerindeki umursamazlığı bir trajedi olarak tanımlıyor. Benmerkezciliği ve parayı değer birimi seçen yeni kuşaklara, savaşım günlerinden söz ettiği zaman, hiç tepki sezmediğinden yakınıyor. Tutukevlerine atıldığı günleri, polis coplarını, köpeklerle saldıran Amerikan Milli Muhafızlarını, McCarthy engizisyonunu dile getirdiği yığınların, kendisine bomboş gözlerle baktığını belirtiyor.

1941 yılında New York'ta doğmuştu Joan Baez. Savaşa karşıtlığı ve paylaşımcılığı ana töre sayan Hıristiyan mezhebi Quaker'e bağlı bir ailenin kızı olan Baez,'in babası Meksikalı, annesi ise İskoç kökenliydi. 1961'de New York'ta Greenwich Village adlı bohem semtine ayak basan Bob Dylan ile yakın ilişki kurduysa da, yolları daha sonra ayrılmış ve Baez, 1968'de çok ünlü bir eylemci olan David Harris'le evlenmişti. 2 yıllık bir evlilik sonrası ayrıldılar.

Müziksel beğeni, siyasal iklim ve değer birimi açısından, evrenin kapsamlı bir depreme itildiğine inanan Baez, özbildirisini tüm evrene haykırmaya devam ediyor. Türkiye'de yazar Zeynep Oral'la yakın arkadaşlığı olana şarkıcı, hoşgörüsüzlüğün ve baskının kıpırdandığı her evren köşesine ulaşmayı ödev sayıyor. Güney Amerika, Afrika, Doğu Avrupa ve zaman zaman Türkiye uğradığı yerler arasında. Şimdi 90'lık annesiyle California'da yaşamakta olan Baez, yeni serüvene girişip bir sirke katıldı.

Sirkte ev sahipliği yapan Baez, her gösteriyi sunarken büyük alkış topluyor. Sirkte kendisine 'Madame Zinzani' adı takıldığı için, bu adla sunu yaptığı sırada tüm sirki kahkaha fırtınası kucaklıyor.

Vietnam Savaşı yıllarında protesto gösterilerinde sık sık tutuklanıp hapse atıldığı günleri anımsarken şunları söylüyor Baez: "Tutukevi gerçekten yaşanması gerekli bir deneyim. Özellikle siyasete atılmak isteyenler için yaşamsal bir zorunluluk. Her politikacının en az bir hafta 'içeride yatması' gerektiği inancındayım". Sözü G. W. Bush'a getirip bir yandan kahkaha atarak şu öneriyi yapıyor Baez: "Bu Teksaslının hakkettiği ceza 'müebbet hapis' olmalı".

Ekin / Sanat - 08 Kasım 2003